Yargıtay Kararıyla Uyuşturucu Kişisel Kullanım Sınırları

Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı maddelere ilişkin suçlar, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında son derece ciddi yaptırımlara bağlanmıştır. Öncelikle ve en net şekilde belirtmek gerekir ki, Türkiye’de uyuşturucu madde bulundurmak, miktarı ne olursa olsun, bir suç teşkil etmektedir. Kanun koyucu, bu maddelerin toplum sağlığı üzerindeki yıkıcı etkisi nedeniyle bulundurulmasını bütünüyle yasaklamıştır.

Ancak ceza hukuku, fiilin hangi amaçla işlendiğiyle yakından ilgilenir. Bu noktada en kritik ayrım, ceza miktarlarını temelden değiştiren bir soruda yatar: Bulundurulan madde kişisel kullanım için mi, yoksa ticaret (satma, devretme, sevk etme) amacıyla mı elde tutulmaktadır?

İşte “kişisel kullanım sınırları” kavramı bu noktada devreye girmektedir. Türk Ceza Kanunu’nda “kişisel kullanım sınırı 5 gramdır” gibi net bir sayısal veri bulunmaz. Bu sınırlar, Yargıtay’ın (en üst temyiz mahkemesi) yıllar içindeki içtihatları, yani verdiği emsal kararlar yoluyla şekillenmiştir. Bu makalede, öncelikle TCK’daki ilgili suçları ve ardından Yargıtay’ın bu ayrımı yapmak için hangi kriterleri ve miktarları esas aldığını inceleyeceğiz.

Türk Ceza Kanunu’nda Uyuşturucu Suçları: TCK 188 ve TCK 191

TCK, uyuşturucu maddelerle ilgili fiilleri iki ana suç tipi altında düzenlemiştir:

1. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti (TCK Madde 188)

Bu suç, uyuşturucu maddenin satılması, satışa arz edilmesi, başkalarına verilmesi (devredilmesi), sevk edilmesi, ithal veya ihraç edilmesi gibi fiilleri kapsar. Görüldüğü üzere bu suçun temelinde “başkasına bir menfaatle veya menfaatsiz devretme” amacı yatar. Cezaları son derece ağırdır ve on yıldan az olmamak üzere hapis cezasını gerektirir.

2. Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek veya Bulundurmak (TCK Madde 191)

Bu suç ise, TCK 188’deki fiiller dışında kalarak, kişinin sadece kendi kişisel kullanımı için uyuşturucu madde bulundurmasını, satın almasını veya kabul etmesini düzenler. Bu suçun yaptırımları ticaretten tamamen farklıdır. Genellikle ilk aşamada kamu davasının açılmasının ertelenmesi, denetimli serbestlik ve tedavi gibi tedbirler uygulanır.

Yargıtay, “Kullanım” ve “Ticaret” Ayrımını Nasıl Yapar?

Bir kişinin uyuşturucu maddeyle yakalandığında “Ben satıcı değilim, kullanıcıyım” demesi tek başına yeterli değildir. Yargıtay, bu kastın (niyetin) belirlenmesi için somut delillere bakar. Bu delillerin en önemlisi, yakalanan maddenin miktarıdır.

Ancak miktar tek başına belirleyici değildir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre şu kriterler bir bütün olarak değerlendirilir:

• Miktar: Yakalanan miktar, bir kişinin şahsi tüketim ihtiyacının çok üzerinde mi? Yargıtay, genellikle “yıllık kişisel kullanım” miktarını bir ölçüt olarak kabul eder.
• Bulundurma Şekli: Madde tek bir parça halinde mi, yoksa satılmaya hazır, küçük ve ayrı paketçikler (fişek tabir edilen) halinde mi bulunmuştur? Çok sayıda küçük paket, ticaret kastının güçlü bir delilidir.
• Bulundurulan Yer: Madde, kişinin evinde veya üzerinde kolayca erişilebilecek bir yerde mi, yoksa gizli bir zula (depo) içinde mi saklanmıştır?
• Ek Deliller: Yakalanan yerde hassas terazi, paketlemede kullanılan kilitli poşetler, uyuşturucu gelirinden elde edildiği düşünülen yüklü miktarda para gibi unsurların bulunması, fiilin ticaret olduğunu gösterir.

Madde Cinslerine Göre Kişisel Kullanım Sınırları ve Yargıtay İçtihatları

Yargıtay, hangi miktarların kişisel kullanımı aşarak ticaret suçuna delil teşkil edeceğine dair çeşitli kararlar vermiştir. Bu sınırlar kanunda yazılı olmamakla birlikte, Yargıtay’ın yerleşik uygulaması haline gelmiştir.

Esrar (Kenevir)

Esrar, Yargıtay’ın miktar konusunda görece en yüksek sınırı belirlediği maddedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ilgili ceza daireleri, bir kullanıcının yıllık kişisel kullanım ihtiyacının yaklaşık 600-700 gram ile 1 kilogram arasında olabileceğini kabul etmektedir.

Örneğin, Yargıtay 10. Ceza Dairesi (2015/1252 E., 2015/785 K.) bir kararında, 1018 gram (1 kg üzeri) esrarın kişisel kullanım miktarının üzerinde olduğunu ve uyuşturucu madde ticareti suçunu oluşturduğunu belirtmiştir.

Eroin ve Kokain

Bu maddeler için Yargıtay’ın belirlediği sınır çok daha düşüktür. Yerleşik içtihatlara göre, kişinin evinde veya üzerinde başka bir delil (hassas terazi, paketçikler vb.) olmaksızın yaklaşık 20 gram ve üzeri eroin veya kokain bulundurması, ticaret kastının varlığına işaret eder.

Örneğin, Yargıtay 10. Ceza Dairesi (2015/2516 E., 2018/9417 K.) bir kararında, ele geçirilen net 36,9 gram kokainin kişisel kullanım miktarının çok üzerinde olduğunu vurgulayarak fiilin ticaret suçunu oluşturduğuna hükmetmiştir.

Metamfetamin

Sentetik ve yüksek bağımlılık yapıcı bir madde olan metamfetamin için Yargıtay’ın toleransı neredeyse yoktur. Çok düşük miktarlar dahi ticaret suçuna delil sayılabilmektedir. Bu konudaki emsal bir karar şöyledir:

Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2015/1631 E., 2015/31248 K. Sayılı Kararı:

“…iki parça halinde toplam net 15,2 gram metamfetamin ele geçirilmesi ile uyuşturucu madde ticareti yapma suçunun ortaya çıktığı gözetilmeden…”

Karardan da anlaşılacağı üzere, 15,2 gram gibi bir miktar, Yargıtay tarafından ticaret suçu için yeterli görülmüştür. (Başka bir Yargıtay kararında 9,9 gram dahi ticaret sayılmıştır).

Bonzai (Sentetik Kannabinoid)

Bonzai, Yargıtay kararlarında en değişkenlik gösteren maddedir. Bu maddede miktardan çok, bulundurma şekli (paket sayısı) belirleyici olmaktadır. Öyle ki, Yargıtay çok düşük miktarları dahi, paketlenmiş olmaları halinde ticaret suçu saymıştır:

• Yargıtay 10. Ceza Dairesi (2019/3273 E., 2020/3204 K.) bir kararında, 11 ayrı paket halindeki toplam 0,4 gram bonzainin, miktar olarak çok az olmasına rağmen paketlenme şekli nedeniyle “satışa hazır” olduğuna ve ticaret suçunu oluşturduğuna karar vermiştir.
• Buna karşın, başka bir kararda (2021/12923 E., 2022/4032 K.) net 7,3 gram bonzainin kişisel kullanım sınırları içinde kalabileceğine hükmedilmiştir.

Bu kararlar, bonzai maddesinde paket sayısının, toplam ağırlıktan daha önemli bir kriter olduğunu göstermektedir.

Sentetik Haplar (MDMA, Ecstasy vb.)

Sentetik haplar için Yargıtay’ın genel kabulü, adet sayısı üzerindendir. Kişisel kullanım sınırının genellikle 50 adet civarında olduğu kabul edilir. 50 adet ve üzerindeki hapların, başka delil olmasa bile, ticaret amacıyla bulundurulduğuna dair güçlü bir karine oluşturduğu Yargıtay kararlarında sıkça görülmektedir.

Özet Tablo: Yargıtay İçtihatlarına Göre Kullanım Sınırları

Aşağıdaki tablo, Yargıtay’ın çeşitli kararlarında ortaya koyduğu ve “ticaret” suçuna karine oluşturan yaklaşık üst sınırlardır.

Değerlendirme ve Sonuç

Görüldüğü üzere, Türkiye’de uyuşturucu bulundurmak her koşulda suçtur. Yakalanan miktar, kişinin TCK 191 (kullanım) veya TCK 188 (ticaret) maddelerinden hangisiyle yargılanacağını belirleyen en önemli faktördür.

Kişisel kullanım sınırının altında kalsa dahi, eğer madde küçük paketler halindeyse veya yanında bir hassas terazi bulunduysa, kişi yine uyuşturucu ticaretinden yargılanabilir. Tersine, yıllık kullanım sınırının biraz üzerinde (örneğin esrar için 1.2 kg) tek parça halinde madde yakalatan ve evinde başka hiçbir delil bulunmayan bir kişinin, “kullanıcı” olduğuna hükmedildiği kararlar da mevcuttur.

Bu nedenle, uyuşturucu suçlarında ceza tayini, sadece ele geçirilen miktara değil, aynı zamanda maddenin cinsine, bulundurma şekline ve diğer somut delillere göre mahkemeler tarafından bir bütün olarak değerlendirilir.