Ticari Faaliyeti Biten İşletmelerden Kurumsal Hat Cayma Bedeli İstenebilir mi?

Telekomünikasyon operatörleri ile aboneler arasında akdedilen taahhütlü sözleşmeler, uygulamada genellikle belirli bir süre sistemde kalma taahhüdü karşılığında aboneye indirimli hizmet sunulması esasına dayanır. Sözleşmenin abone tarafından süresinden önce haklı bir neden olmaksızın feshedilmesi halinde ise operatörler, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 179 vd. maddelerinde düzenlenen “cezai şart” hükümlerine dayanarak faturaya “cayma bedeli” yansıtmaktadır.

Ancak kurumsal aboneliklerde, özellikle tüzel kişiliğin veya ticari faaliyetin sona ermesi durumunda, operatörlerin mevzuat değişikliklerini gerekçe göstererek uyguladığı zorunlu hat kapatma işlemlerinden cayma bedeli talep etmesi ciddi hukuki ihtilaflara yol açmaktadır.

Cayma Bedelinin Hukuki Niteliği Nedir?

Bir taahhütlü abonelik sözleşmesinde cezai şartın muaccel (istenebilir) hale gelebilmesi için, borcun ifa edilmemesinde (sözleşmenin erken sonlandırılmasında) borçlunun (abonenin) kusurunun bulunması şarttır. TBK m. 112 borçlunun kusurlu sorumluluğunu düzenlerken; abonenin iradesi dışındaki hukuki veya fiili zorunluluklar nedeniyle sözleşmeye devam edememesi halinde kusurdan söz edilemez.

BTK Yönetmeliği ile Getirilen Hat Kapatma Zorunluluğu Nasıl Uygulanır?

11 Haziran 2026 tarihli ve 33277 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile, ilgili yönetmeliğin 7. maddesine yeni fıkralar eklenmiştir.

Değişiklik uyarınca;

• Madde 7/16(c) bendi gereğince: İşletmeciler (operatörler), üç ayda bir kurumsal abonelerin tüzel kişiliğinin (veya ticari faaliyetinin) sona erip ermediğini kontrol etmekle yükümlü kılınmıştır.

• Madde 7/17 bendi gereğince: Ticari faaliyetin sona erdiğinin tespit edilmesi halinde işletmeci; 24 saat içinde aboneye asgari kısa mesajla bilgilendirme yapmak, 30 gün içinde hatta kısıtlama getirmek ve 90 gün içinde ilgili hattı tamamen kapatmak zorundadır.

Operatörler, bu yasal zorunluluğu yerine getirirken ticari faaliyeti biten kullanıcılara “Hatlarınızın 30 gün içinde bireysele devredilmemesi halinde kapatılacağı ihtar olunur” şeklinde mesajlar göndermekte; abone hatlarını mecburen devrettiğinde veya iptal ettiğinde ise bunu “abonenin sözleşmeyi haksız feshi” olarak nitelendirip yüksek tutarlı cayma bedelleri tahakkuk ettirmektedir.

Operatörlerin Cayma Bedeli Talebi Neden Hukuka Aykırıdır?

Operatörlerin, BTK’nın getirdiği bir düzenlemeyi aboneye karşı cezai şart uygulama zeminine dönüştürmesi hukuka açıkça aykırıdır. Bu aykırılık şu temel kurumlara dayanır:

1. Kusursuz İfa İmkansızlığı Kuralı (TBK m. 136)

Borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle borcun ifası imkânsızlaşırsa borç sona erer. Tüzel kişiliğin veya şahıs firmasının ticari kaydının silinmesiyle birlikte, kurumsal statüde bir sözleşmenin devam ettirilmesi hukuken imkânsız hale gelmektedir. Bu sonlanma abonenin keyfi feshi değil, mevzuatın (Yönetmelik m. 7/17) operatöre yüklediği emredici bir işlemin sonucudur.

2. Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2)

Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 2 uyarınca, “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” Operatörün, bizzat yasa koyucu tarafından zorunlu kılındığı için iptal/devir işlemi yaptığı bir durumda, bu zorunluluğu kendi lehine bir “taahhüt ihlali” gibi göstererek haksız zenginleşmeye (TBK m. 77) çalışması, dürüstlük kuralına aykırıdır ve hakkın kötüye kullanılması niteliğindedir.

Yasal Süreçte Görevli Merci

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 3/1-k bendi “tüketici” kavramını; ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. Kurumsal abonelik sözleşmeleri, kuruluş amacı itibarıyla ticari faaliyetin yürütülmesine özgülendiğinden, işletme sonradan kapanmış olsa dahi bu uyuşmazlık bir “tüketici uyuşmazlığı” sayılmaz. THH’ye yapılacak başvurular aylar sonra “Görevsizlik (Tüketici Sıfatı Yokluğu)” kararıyla reddedilerek hak ve zaman kaybına yol açmaktadır.

İzlenebilecek Hukuki Yollar Nelerdir?

İzlenebilecek yollar şu şekildedir:

1. Hukuki İhtar ve Başvuru

Süreç öncelikle operatörün genel müdürlüğüne, yukarıda anılan TBK ve Yönetmelik hükümleri dayanak gösterilerek hazırlanacak profesyonel bir ihtarname ile başlatılmalıdır. Hukuki zemini sağlam başvurular genellikle idari aşamada operatörlerce iptal ile sonuçlanmaktadır.

2. Dava Şartı Arabuluculuk ve Ticaret Mahkemesi

İdari aşamada sonuç alınamaması halinde TTK m. 5/A uyarınca dava şartı olan ticari arabuluculuk süreci işletilmelidir. Anlaşamama halinde ise Asliye Ticaret Mahkemelerinde; bedel henüz ödenmediyse Menfi Tespit  davası, bedel ödendiyse İstirdat  davası açılmalıdır.

Sonuç

Ticari faaliyetin sona ermesi sebebiyle BTK yönetmelikleri gereği yasal bir zorunluluk olarak kapatılan veya devredilen kurumsal hatlar için operatörlerin cayma bedeli talep etmesi, kusursuz ifa imkânsızlığı ve dürüstlük kuralı bağlamında açıkça hukuka aykırıdır. Bu tür haksız faturalandırmalarla karşılaşması durumunda, doğru hukuki adımları atmaları büyük önem taşımaktadır.