Ayıplı Araç İadesi Nasıl Yapılır? (2026)

Türkiye’de otomotiv sektörü, hem sıfır hem de ikinci el araç piyasası bakımından ekonominin en dinamik alanlarından birini oluşturmaktadır. Bu dinamizm, beraberinde karmaşık hukuki uyuşmazlıkları da getirmektedir. Bir aracın satın alınması, alıcı açısından önemli bir ekonomik tasarruf niteliği taşıdığından, satış sonrasında araçta ortaya çıkan kusurlar (ayıplar), alıcı için ciddi maddi kayıplara ve güvenlik risklerine yol açabilmektedir. Türk hukuk sistemi, bu riskleri minimize etmek ve taraflar arasındaki bozulan sözleşme dengesini yeniden tesis etmek amacıyla detaylı bir normatif altyapı oluşturmuştur.

1. Ayıp Kavramının Hukuki Niteliği ve Türleri

Hukuk tekniği açısından “ayıp“, satılan malın (aracın) sözleşmenin kurulduğu sırada veya teslim anında, taraflarca kararlaştırılan vasıfları taşımaması veya maldan beklenen faydayı azaltan ya da ortadan kaldıran eksikliklerin bulunması halidir. Satıcının ayıptan sorumluluğu, kusura dayanan bir sorumluluk hali olmayıp, kanundan doğan objektif bir sorumluluktur (tekeffül sorumluluğu). Yani satıcı, “ben bu ayıbı bilmiyordum” diyerek sorumluluktan kurtulamaz.

Hukuki doktrinde ve Yargıtay uygulamalarında ayıp üç ana kategoride incelenmektedir:

Maddi Ayıp: Aracın fiziki yapısında bulunan eksikliklerdir. Örneğin; motorun yağ yakması, şanzıman arızası, kaportada boya veya değişen parça bulunması, şasinin işlemli olması, fren sistemindeki kronik arızalar maddi ayıp kapsamındadır.
Hukuki Ayıp: Aracın mülkiyetinin devrine veya kullanımına engel olan hukuki kısıtlamalardır. Örneğin; aracın üzerinde haciz, rehin veya yakalama şerhi bulunması, aracın çalıntı olması veya “change” (şasi numarasının değiştirilmiş) araç olması hukuki ayıptır.
Ekonomik Ayıp: Aracın ekonomik değerini veya verimliliğini düşüren ayıplardır. Örneğin; aracın yakıt tüketiminin fabrika verilerinin çok üzerinde olması, kilometre sayacının düşürülmüş olması ekonomik ayıp olarak değerlendirilebilir.

2. Türk Borçlar Kanunu (TBK) Kapsamında Ayıptan Sorumluluk

Genel kanun niteliğindeki TBK, ayıptan sorumluluğun temel şartlarını belirler. Bu hükümler, özellikle tacirler arası satışlarda veya iki sade vatandaş (tüketici olmayan) arasındaki ikinci el araç satışlarında doğrudan uygulanır.

Satıcının Sorumluluğunun Sınırları

Türk Borçlar Kanunu Madde 219

Madde 219 – Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur.

Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur.

TBK m. 219 hükmü incelendiğinde, satıcının sorumluluğunun iki temel dayanağı olduğu görülmektedir: “Vaat edilen niteliklerin yokluğu” ve “lüzumlu vasıfların eksikliği”.

Vaat Edilen Nitelik (Zikr ve Vaat): Satıcının araçla ilgili spesifik bir özellik taahhüt etmesidir. Örneğin, satıcının “araç hatasız, boyasız” demesine rağmen araçta boya çıkması, vaat edilen niteliğin eksikliğidir.
Lüzumlu Vasıf (Objektif Ayıp): Satıcı hiçbir beyanda bulunmasa bile, bir araçtan beklenen asgari standartlar vardır (yürümesi, fren tutması vb.). Kanun koyucu, “bilmese bile sorumludur” ifadesiyle, satıcının iyi niyetli olmasının onu sorumluluktan kurtarmayacağını kesin bir dille hükme bağlamıştır.

Alıcının Bildiği Ayıplar ve Gözden Geçirme Yükümlülüğü

Türk Borçlar Kanunu Madde 222

Madde 222 – Satıcı, satış sözleşmesinin kurulduğu sırada alıcı tarafından bilinen ayıplardan sorumlu değildir.

Satıcı, alıcının satılanı yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan da, ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu olur.

TBK m. 222, “açık ayıp” ve “bilinen ayıp” kavramlarını düzenler. Eğer alıcı, aracı satın alırken kaportadaki çiziği gördüyse veya kendisine motorun arızalı olduğu söylendiyse (bilinen ayıp), sonradan bu sebebe dayanarak hak iddia edemez. İkinci fıkra ise “gözden geçirme ile görülebilecek” ayıpları düzenler. Bu madde, ikinci el araç satışlarında noter sözleşmelerine eklenen “aracı halihazır durumuyla gördüm, beğendim” maddelerinin hukuki dayanağını oluşturur; ancak bu beyan sadece “açık ayıplar” için geçerlidir.

3. Tüketici Hukukunda Ayıplı Araç ve İspat Yükü

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), alıcının “tüketici”, satıcının ise “profesyonel/ticari satıcı” (bayi, galeri) olduğu durumları kapsar.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Madde 8

MADDE 8 – (1) Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.

(2) Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.

TKHK m. 8, ayıp tanımını genişleterek “reklam ve ilanları” da kapsama almıştır. İnternet ilanında “hatasız” yazıp satılan araçta boya çıkması, bu madde uyarınca doğrudan ayıplı mal sonucunu doğurur.

Altı Ay Karinesi: Tüketicinin En Güçlü Silahı

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Madde 10

Madde 10 – (1) Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.

Bu madde, tüketici işlemlerinde al16ıcının elini son derece güçlendiren bir “karine” getirmektedir. Teslimden sonraki ilk 6 ay içinde bir arıza çıkarsa, kanun “bu arıza satış anında da vardı” varsayımını kabul eder. İspat yükü yer değiştirerek satıcıya geçer.

4. Gözden Geçirme ve Ayıp İhbar Yükümlülüğü

Hukuk sistemimiz, ayıptan doğan hakların kullanılmasını belirli şekil ve süre şartlarına bağlamıştır.

TBK Rejiminde İhbar Süreleri

Türk Borçlar Kanunu Madde 223

Madde 223 – Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır.

Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.

TBK m. 223 ikili bir ayrıma gitmektedir:

Açık Ayıplar: Teslimden sonra “uygun süre” içinde bildirilmelidir.
Gizli Ayıplar: Ortaya çıktığında “hemen” bildirilmelidir. Yargıtay kararlarında bu süre genellikle 2-8 gün olarak kabul edilir.

Hile ve Ağır Kusur İstisnası

Türk Borçlar Kanunu Madde 225

Madde 225 – Ağır kusurlu olan satıcı, satılandaki ayıbın kendisine süresinde bildirilmemiş olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulamaz.

Satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından da aynı hüküm geçerlidir.

5. Alıcının Seçimlik Hakları ve Uygulaması

Ayıplı bir araçla karşılaşan alıcıya, hem TBK hem de TKHK kapsamında dört temel seçimlik hak tanınmıştır.

Seçimlik Haklar Kataloğu

Türk Borçlar Kanunu Madde 227

Madde 227 – Satıcının satılanın ayıplarından sorumlu olduğu hâllerde alıcı, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:

Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme.

Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme.

Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme.

İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Madde 11

Madde 11 – (1) Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici;

a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,

b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,

c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,

ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,

seçimlik haklarından birini kullanabilir.

Seçimlik Hakların Detaylı Analizi

Sözleşmeden Dönme (Bedel İadesi): Alıcı aracı iade eder, ödediği parayı faiziyle geri alır. Güncel içtihatlarda, ayıplı malı iade eden tüketiciden “kullanım bedeli” kesilemeyeceği görüşü hakimdir.
Satış Bedelinden İndirim: Yargıtay, bu hakta “Nispi Metot” uygulanmasını şart koşar. Formül: (Satış Bedeli x Ayıplı Değer) / Ayıpsız Değer = Ödenmesi Gereken Miktar.
Ücretsiz Onarım: Masraflar satıcıya aittir. Tüketici hukukunda tamir süresi azami 30 iş günüdür.
Ayıpsız Misli İle Değişim:
- Yüksek Mahkeme Kararı (Yargıtay HGK 2020/35 E., 2021/317 K.): Mahkeme, sıfır alınan aracın fren sistemindeki gizli ayıp nedeniyle, basit onarımla giderilebilecek olsa bile, güven sarsıcı niteliği nedeniyle değişime hükmetmiştir.

6. Zamanaşımı Süreleri ve Önemli İstisnalar

Ayıplı araç davalarında yasal sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açar.

Tablo 1: Yasal Zamanaşımı Süreleri

Satış Türü	Mevzuat	Zamanaşımı Süresi	Başlangıç Tarihi
Tüketici (Sıfır Araç)	TKHK m. 12	2 Yıl	Teslim Tarihi
Tüketici (İkinci El)	TKHK m. 12/2	En az 1 Yıl (Genelde 2 Yıl)	Teslim Tarihi
Adi Satış (TBK)	TBK m. 231	2 Yıl	Devir/Teslim Tarihi

Ağır Kusur ve Hile Halinde Süre İşlemez

Eğer ayıp, ağır kusur veya hile ile gizlenmişse (örneğin kilometre düşürme veya pert kaydı gizleme), 2 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaz. Bu durumda genel zamanaşımı süresi olan 10 yıl geçerli olur.

7. Ekspertiz Firmalarının Hukuki Sorumluluğu

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre, ekspertiz firmaları raporda belirtilmeyen ayıplardan dolayı satıcı ile birlikte müteselsilen (zincirleme) sorumludur. Alıcı, zararının tazmini için hem satıcıya hem de ekspertiz firmasına dava açabilir. Sorumluluk, raporun kapsadığı alanla (kaporta, motor vb.) sınırlıdır.

8. 2026 Yılı Başvuru Mercileri ve Limitler

Hak arama sürecinde uyuşmazlık bedeline göre gidilecek mercii doğru seçilmelidir.

Tüketici Hakem Heyetleri (2026 Limitleri)

0 – 186.000 TL Arası: İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunludur.
186.000 TL Üzeri: Tüketici Mahkemelerinde dava açılmalıdır.

Arabuluculuk Dava Şartı

186.000 TL üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında mahkemeden önce arabuluculuğa başvurmak yasal bir zorunluluktur. Tarafların her ikisi de tacir ise uyuşmazlık Ticaret Mahkemesi’nde görülür.

Sonuç ve Alıcılar İçin Pratik Yol Haritası

Türk hukuku, araç satışlarında alıcıyı koruyan güçlü enstrümanlara sahiptir. Haklarınızı korumak için şu adımları izleyin:

Delil Tespiti: Ayıp fark edildiğinde yetkili servis veya mahkeme aracılığıyla ayıbın varlığını belgeleyin.
Noter İhtarı: Gizli ayıbı öğrendikten sonra tercihen 2-8 gün içinde satıcıya seçimlik hakkınızı bildiren bir ihtarname çekin.
Belgeleri Saklayın: İlan görselleri, ekspertiz raporu ve servis kayıtları davanın temelidir.
Dava Süreci: Satıcı iadeye yanaşmazsa, 2026 yılı limitlerine göre Hakem Heyeti veya Arabuluculuk sürecini başlatın.